Ik zie het leven in de achteruitkijkspiegel. Daarom voel ik me zo thuis in Portugal. Portugal was eens een wereldmacht, verdeelde de wereld tussen zichzelf en Nederland. Daarna glipte alles weg. Tijdens het regime van Salazar was er de ambitie Sines het Rotterdam van Zuid-Europa te maken. Dat strandde op het verlies van Mozambique en Angola, die hun olievoorraden voor zichzelf hielden. De haven voor olietankers van 500.000 ton haalde nooit de volle capaciteit. Het is een en al weemoed hier (net als in Hongarije trouwens, daar was ik ook thuis). Nog steeds. Hoeveel hipsters er ook voorbijfietsen en hoeveel merken sojamelk er ook in de winkels staan, de wedstrijd voor de zeven mooiste dorpen van het land gaat gewoon door. Als je een heel klein beetje aandringt krijg je je zestig procent korting op je kamer en als je de derde keer in het restaurant komt hoef je niks meer extra te betalen voor het brood en wordt het karafje wijn tot de rand toe vol geschonken of krijg je de koffie voor niks. Ambitie is een overschatte eigenschap.

Dat is niet alleen positief. Toen ik zaterdag door Sines liep kreeg ik de tranen in mijn ogen. Bijna alle panden in de Rua Cândido de Reis staan leeg. Van sommige rest alleen de gevel. De etalages zijn nog ingericht, de prijzen staan nog op de koopwaar. Het druilerige weer hielp ook niet mee. De winkels en restaurants waar ik sinds 1988 kom, verdwijnen een voor een. Er wonen steeds minder mensen in het oude centrum. Dit is de laatste keer dat ik hier kom, dacht ik. Het is voorbij.

Maar na een tweede ronde gisteren zag ik dat er veel panden in de steigers staan en dat er al veel zijn opgeknapt. De winkeltjes zijn weg omdat de eigenaars oud waren, omdat demensen in de nieuwbouw rond het oude dorp wonen, met verwarming en dubbel glas. Net buiten het dorp staan een Continente, een Intermarché en een Pingo Doce, daar kun je als kleine kruidenier ook niet tegenop. De markthal van Sines, een wit betonnen blok zoals je ze overal in Portugal ziet, is voor de helft dichtgetimmerd. Een handvol marktlieden verkoopt nog fruit en groente. Vier marmeren togen met vis. De jongere generatie koopt de vis in de supermarkt, gefileerd en al.

In 1988 verbaasde ik al om de aluminium togen en aluminium kozijnen en deuren die in de traditionele Alentejaanse huizen waren geschroefd. Toen was het ook even beter gegaan met de opkomst van de industrie.

Sines is geen dorp zoals als andere Portugese dorpen. Het lieflijke vissersdorp dat in de jaren 1930 al toeristen trok werd aangewezen om te groeien en de arme regio Alentejo een economische impuls te geven. Het wringt en het schuurt nog steeds. De industrie knelt het dorp in een petrochemische oksel. Het werk ging niet naar de lokale bevolking maar naar seizoensarbeiders uit het hele land, naar aannemers uit Nederland en Duitsland. Kleine vissersbootjes passeren de supertankers voor de kust. Glanzende Mercedessen staan geparkeerd voor huisjes waar het glas vervangen is door lappen plastic. Op bankjes met uitzicht op zee wachten mannen tot hun broers, neven of zonen weer terugkomen. De economie decimeerde in de jaren 1980. Als Duitsland verkouden was had Portugal koorts.

Sines was een van de laatste gemeenten in Portugal waar de PCP, de communistische partij, het voor het zeggen had. Misschien daarom het megalomane cultureel centrum dat overal op zijn plaats is, maar niet in Sines. Overal zie ik projectjes. Een fiets- en wandellint rondom Sines. Een lift om eenvoudig van het hoog gelegen dorp naar het strand te gaan. De zoveelste herinrichting van de strandboulevard. Nog een cultureel centrum. Een uitgestorven bibliotheek. Een Casa da Historias waar niemand naar binnen gaat. De voortdurende tegenstellingen, de hardnekkige pogingen er iets van te maken, in combinatie met het ene bewijs van mislukking na het andere zorgen ervoor dat ik hier zo ben en dat het pijn doet om hier te zijn. Ik weet niet of ik het nog een volgende keer aankan.

Frederico heeft het al een beetje opgegeven met Fredemar. Het café is overdag alleen tijdens de lunch open. Een fluitje bier heette bij hem een Fredy. Hij heeft de tap weggedaan, dat heeft geen zin voor één glas bier per dag, zegt hij. Het rek met snoep is leeg, er liggen geen bolos meer voor bij de koffie. Hij gestopt om in alle kamers een badkamer te maken. Misschien maar goed ook, mijn badkamer is niet geventileerd, ik moet douchen met het raam open. Fredemar is een van de oudste en grootste panden van het oude dorp. Het zou grondig moeten worden gerenoveerd, net als die oude klassieke Alentejaanse huisjes in het centrum. Frederico weet wel waarom ik iedere keer weer terugkom naar Fredemar: ‘Wil jij het niet kopen? Dan kan ik naar het platteland. Beetje rondscharrelen. Elk weekend jagen. In 1999 bood hij het me al een keer te koop aan, voor honderd miljoen escudo, 450.000 euro. De prijs van een rijtjeshuis in Utrecht. Om er iets van te maken moet het totaal leeggehaald en opnieuw opgebouwd. Nieuwe kozijnen, een nieuwe indeling, een lift. En dan heb je nog de gemeente, waarmee Frederico voortdurend in conflict is. Een topaflevering van Ik vertrek. En dan, een gerestaureerd pension in een dorp waar toeristen af en toe een dagje blijven?

Vasco da Gama is hier geboren. Hij is niet gebleven.

.