Nu het toch over ontgroening gaat

In 1988 studeerde ik af. Alle gasten kregen na afloop van mij een boekje mee getiteld Afgestudeerd. Een uitgebreidere versie verscheen in 1989 in Playboy. Dit is het gedeelte over de verenigingsstudent.

uitgestudeerdEr bestaan veel vooroordelen over studenten. In vooroordelen, zoals in clichés, volkswijsheden en gezegdes, zit altijd een kern van waarheid. De leden die het meest opvallen bepalen het gezicht van een groep. Ik was een corpslid omdat ik een stropdas droeg. Ik was een profiterende, demonstrerende nihilist omdat ik mijn eigen gang ging.
Geef het een naam en het is te bezweren.

De verenigingsleden. Onder het mom van gezelligheid klieken ze bij elkaar. In verenigingen die je opvangen en steunen. Die je beschermen tegen de verschrikkelijke eenzaamheid van de grote stad. Die je in eigen huizen geborgenheid bieden. Maar, hooguit tweevijfde van alle studenten is lid van een vereniging. Loopt de meerderheid dan door de stad te dolen, op zoek naar warmte en een vriendelijk woord?
Een studentenvereniging is geen onderdeel van het Leger des Heils, dat soep uitdeelt en Gezinsvervangende Tehuizen exploiteert. Een studentenvereniging bestaat omdat studenten mensen zijn en mensen hebben andere mensen nodig om zich aan af te meten. Ze voelen zich zeker in een groep gelijkgestemden, die denkt de wijsheid in pacht te hebben.2 Lid van de VARA, lid van de VVD, lid van de Hell’s Angels, lid van Greenpeace, lid van een studentenvereniging… Wij zijn er voor jóu!
Van alle studentenverenigingen is het studentencorps het meest tragisch. Mannelijk, vrouwelijk of gemengd, het corps drijft op achterhaalde gebruiken die de leden trots tradities noemen. Alleen in besloten gemeenschappen, afgekeerd van de werkelijkheid en ontwikkelingen afremmend, kunnen tradities overleven. Eeuwenlang kwamen studenten per definitie uit hogere kringen. Inteelt-aristocratie, gewend aan kostschoolsadisme en -erotiek, beschermd maar liefdeloos opgevoed en op de hoogte van rangen en standen. Het studentencorps was, net als eens de universiteit, een besloten maatschappij in het klein. De groenen werden gereduceerd tot precies zo’n grauwe gezichtsloze onderlaag waarop zij gewend waren neer te kijken. Ze moesten ervoor vechten om weer iemand te worden — of gingen voorgoed gefrustreerd door het leven.(3)

Voor een corpslid is afgestudeerd heeft hij een lange reeks vernederingen ondergaan. Hij is afgezeken(4) en zijn kleren zijn verscheurd. Het heeft jaren geduurd voor hij op een stoel mocht zitten in aanwezigheid van een ouderejaars. Zo heeft hij geleerd voor zichzelf op te komen. Niet door zijn eigen sterke kanten uit te buiten, maar door een ander op zijn zwakke punten onderuit te halen.
Succes is niet afhankelijk van je capaciteiten, maar van de behendigheid waarmee je iemand vastpraat. Meisjes krijgen in hun introductietijd een bijnaam die gebaseerd is op een uiterlijke onvolkomenheid. Een laffer en kinderachtiger wijze om te tonen dat je geen respect hebt voor menselijke waardigheid is er niet.
In het leger maken soldaten vrienden voor het leven, maar is dat een reden om oorlog te voeren?

Bij het studentencorps doen studenten de vaardigheden op om zich te handhaven in de maatschappij. Maar wat voor maatschappij is dat dan? De corpora(5) zijn opgedeeld in jaarclubs en disputen, die onderling strijden om het hoogste aanzien. Net als de basketbalteams die vroeger bij de gymles gevormd werden. De beste werpers kozen, de anderen deden hun best bij hen in het gevlei te komen. En na het kiezen werden de kneusjes evenredig verdeeld. Eén bril voor twee dikken. Ze mochten meedoen, maar kregen zelden een bal toegespeeld. Rotte peren, maar voor ze de rest hebben aangestoken zijn ze al weg. Ze horen erbij, maar niemand nodigt ze uit voor een gala(6).
Likken, trappen, kijken en begluren, roddel en achterklap, geveinsde sympathieën, uit opportunisme gesloten vriendschappen om je kansen en carrière niet te bederven. Gezelligheidsvereniging?

Leden hopen connecties te krijgen in het bedrijfsleven of de politiek. En enkelen lukt het door te dringen tot de nieuwe aristocratie, de gespreide bedjes staan voor hen klaar. Wat het gevolg kan zijn blijkt uit regeringen die voornamelijk uit ex-corpsleden bestaan.(7) Er is alleen minachting voor de zwakkeren: ze hebben het zelf zover laten komen. Vertrap ze en buit ze uit.

Een Maori met een balpen door zijn neus toont meer realiteitszin dan een corpslid. In een besloten maatschappij, met een besloten universiteit kon een besloten vereniging nog enige maatschappelijke en culturele functie hebben. Nu bestaat het corps uit hoge gilletjes slakende meisjes en brallende jongetjes met vroegoude koppen. Ze zijn verenigd in jaarclubs of disputen, met een naam die liefst verwijst naar bier. Ze stelen bierglazen en Heinekenvlaggen. Ze doen de polonaise of jiven op gezellige jazzmuziek, waarmee ze dixieland bedoelen. Op kroegavonden(8) leren ze dat glazen kapot gooien en iemands jasje doormidden scheuren een goede grap is, zolang je de rekening maar betaalt. De zijspiegels van alle auto’s in een straat eraf getrapt, een gehandicapt meisje dronken gevoerd en met zijn vieren verkracht: de volgende ochtend betaalt iemand alle kosten. Daarmee is de zaak gesloten.(9)
Niemand verplicht studenten lid te worden van een corps. Zij onderwerpen zich vrijwillig aan de introductietijd, maar dat is geen vrijbrief voor het soort geestelijke mishandeling dat hen ten deel valt. Dat ik de macht en de kracht heb om ze te vertrappen, betekent nog niet dat ik mijn dag vul met het pletten van hondjes die kwispelstaartend op me af komen. Ik zou me niet druk moeten maken, want het excuus is dat het allemaal maar een spel is. Een spel waaraan ik niet wil meedoen, maar elke keer als een corpslid in mijn buurt komt dwingt hij me mee te spelen. En hij wint, omdat ik de regels niet kan of wil begrijpen: de wereld is een schouwtoneel, maar ik schrijf mijn eigen teksten.(10)

Besloten groepen overleven, omdat ze de aanvallen op hun bestaansrecht beschouwen als een rechtvaardiging van dat bestaan. Hoe zwaarder de druk van buitenaf, hoe sterker het groepsgevoel. Afvalligen versterken de band en zijn het bewijs dat het ideaal van de groep goed is.(11)

Andere studentenverenigingen, ooit ontstaan als alternatief voor het studentencorps, kijken met jaloezie naar de schijnbare kracht van dat corps. Zoals koppensnellers dachten de kracht van de vijand over te nemen door zijn hersenen op te eten, zo denken zij sterk te worden als het corps door hersenloos allerlei gebruiken en uiterlijkheden over te nemen. Ze kleden zich hetzelfde, ze noemen een gebeurtenis die voor de tweede keer plaatsvindt een traditie. Als idioten doen ze ontgroeningsrituelen na, omdat ze denken dat eerstejaars een groepsgevoel krijgen door ze in hun nek te pissen.(12) Alsof je een eerstejaars burgemeester kunt maken, door tijdens het introductiekamp haar tampons af te pakken.(13) Alsof het meisje dat zich tijdens de introductie van een opleiding gedesillusioneerd weg liet jouwen en haar collegegeld verspeelde, omdat zij weigerde zich spiernaakt uit te kleden om van haar kleren de langste ketting te maken, geen overlever is.(14) Een meisje vertelt op tv dat het ‘gewoon iets is wat je moet doen’, wanneer ze een met mayonaise ingesmeerde paal heeft moeten neuken terwijl ze, overgoten met vanillevla, voor lesbische teef werd uitgescholden.(15) Wanneer iemand zo stupide is dat normaal te vinden, is het dan goed?


 

3. Het beurzenstelsel zoals dat in 1986 werd opgezet, bevoordeelt mensen die niet bang hoeven te zijn om schulden te maken. Herstel van oude waarden.

4. Soort discussietechniek waarbij men probeert de ander vast te praten. Daarbij is het toegestaan op de man te spelen en oneigenlijke argumenten te gebruiken.

5. De Latijnse meervoudsvorm doet traditioneel aan, maar voorkomt verwarring met fanfarekorpsen.

6. Stijlvolle avond en toppunt van hypocrisie. Een gala kost honderden guldens per persoon, maar het is vaak een goede investering om iemand in bed te krijgen.

7. Bij voorbeeld de regeringen Lubbers.

8. Jargon voor een avond op de sociëteit.

9. Affaire die zich in 1987 in Utrecht heeft afgespeeld. De vaders van de jongens hebben een flinke schadevergoeding aan de ouders van het meisje betaald om strafvervolging en publiciteit te omzeilen. Hun vereniging heeft de vier jongens desondanks hun gerechte straf niet laten ontgaan: ze werden elk voor een maand geschorst.

10. Variatie op Shakespeare.

11. Lees ook: Zoveel lol, Boudewijn van Houten, Amsterdam 1970, heruitgegeven als De ontgroening, Amsterdam 1981.

12. Overigens bemerkte men in 1988 bij het Utrechtse (toen niet al te corporale) Veritas, dat eerstejaars tijdens het introductiekamp vroegen wanneer de ontgroening nou eens begon.

13. Praktijk van UVSV/NVVSU, waar de voormalige burgemeester Vos van Utrecht lid van is geweest.

14. Affaire die zich afspeelde op de HEAO van Vlissingen in 1988.

15. Nederland raakte in augustus 1988 geschokt door de foto van een vastgebonden meisje, met op de achtergrond het verwrongen gezicht van een scheldende jongeman. De foto werd gemaakt in een Utrechts park, tijdens de introductie van de studentengezelligheidsvereniging van de HEAO (opgegaan in de Hogeschool Utrecht), die toen geen eigen verenigingsruimte had. Andere gezelligheidsverenigingen reageerden woedend — voornamelijk omdat de HEAO’ers zo stom waren geweest hun activiteiten openbaar te ontplooien. De onsterfelijke uitspraak werd gedaan in KRO’s Brandpunt. Hoewel in Utrecht een keer een dode is gevallen tijdens de ontgroeningsrituelen, zijn de praktijken van de Nederlandse verenigingen kinderspel vergeleken met de vernederingen die studenten in België moeten ondergaan. Op de opleiding voor fysiotherapie in Gent moeten eerstejaars bij voorbeeld in koppels in het toilet elkaars kleding, inclusief ondergoed, aantrekken. Wie een van de opdrachten weigert moet een hap van een stierenpik nemen. Diergeneeskundestudenten in Antwerpen krijgen een emmer koeienembryo’s over zich heen.